Vanaf 2025 handhaaft de Belastingdienst weer actief op schijnzelfstandigheid. Dit betekent dat ZZP'ers en hun opdrachtgevers gecontroleerd worden of de werkrelatie niet eigenlijk een verkapt dienstverband is. De gevolgen kunnen groot zijn: naheffingen, boetes, en gedwongen dienstverbanden. In deze uitgebreide gids leggen we alles uit.
Wat is Schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid is wanneer iemand werkt als ZZP'er, maar feitelijk een werknemer is. De "zelfstandigheid" is alleen op papier — in de praktijk is er sprake van een gezagsverhouding zoals bij een werknemer.
Kenmerken van Schijnzelfstandigheid
| Kenmerk | ZZP (echt) | Schijnzelfstandig |
|---|---|---|
| Wie bepaalt werktijden? | ZZP'er zelf | Opdrachtgever |
| Wie bepaalt hoe het werk gebeurt? | ZZP'er zelf | Opdrachtgever |
| Hoeveel opdrachtgevers? | Meerdere | Vaak 1 (langdurig) |
| Ondernemersrisico? | Ja (klanten werven, investeren) | Nee (vast uurtarief, geen risico) |
| Integratie in bedrijf? | Extern, projectmatig | Volledig geïntegreerd als "collega" |
| Eigen materiaal/tools? | Ja, eigen laptop, software, etc. | Nee, alles van opdrachtgever |
| Vervangbaarheid? | Kan zich laten vervangen | Persoonlijk gebonden |
Wat Verandert er in 2025-2026?
Het Handhavingsmoratorium is Voorbij
Sinds 2016 gold een handhavingsmoratorium: de Belastingdienst controleerde nauwelijks op schijnzelfstandigheid. Dit is per 1 januari 2025 afgelopen.
| Periode | Situatie |
|---|---|
| 2016-2024 | Nauwelijks handhaving ("gedoogbeleid") |
| Vanaf 2025 | Actieve controles en handhaving |
| 2026 | Volledig operationele handhaving + boetes |
Risicovolle Sectoren
De Belastingdienst richt zich vooral op sectoren waar schijnzelfstandigheid veel voorkomt:
- 🏥 Zorg — ZZP-verpleegkundigen, thuiszorg
- 💼 Financiële dienstverlening — Interim consultants, accountants
- ⚖️ Juridisch — Advocaten, juristen bij kantoren
- 🖥️ IT — Developers, project managers
- 🎬 Media & Creatief — Freelance journalisten, designers
- 🚚 Transport & Bezorging — Bezorgers, koeriers
Gevolgen van Schijnzelfstandigheid
Voor de Opdrachtgever (Bedrijf)
| Gevolg | Impact |
|---|---|
| Naheffing loonbelasting | Tot 5 jaar met terugwerkende kracht |
| Naheffing premies werknemersverzekeringen | WW, WIA, ZW premies alsnog betalen |
| Boete | Tot 25-100% van de naheffing |
| Pensioenpremies | Mogelijk met terugwerkende kracht |
| Totale schade | €50.000-200.000+ per ZZP'er |
Voor de ZZP'er
| Gevolg | Impact |
|---|---|
| Verlies van ZZP-status | Geen zelfstandigenaftrek meer |
| Herziening belastingaangiftes | Nabetalen inkomstenbelasting |
| Gedwongen dienstverband | Opdrachtgever moet je in dienst nemen |
| Moeite nieuwe opdrachten te vinden | Opdrachtgevers worden voorzichtiger |
De Toets: Ben Jij Schijnzelfstandig?
Vragenlijst Zelfcheck
Beantwoord deze vragen eerlijk:
| Vraag | Antwoord ZZP | Antwoord Schijnzelfstandig |
|---|---|---|
| Werk je al >6 maanden voor dezelfde opdrachtgever? | Nee / kort project | Ja, doorlopend |
| Bepaalt de opdrachtgever je werktijden? | Nee, ik bepaal zelf | Ja, vaste dagen/uren |
| Zit je op kantoor van de opdrachtgever? | Soms / projectmatig | Ja, dagelijks |
| Heb je maar 1-2 opdrachtgevers? | Nee, meerdere | Ja, 1 grote |
| Gebruik je materiaal van opdrachtgever? | Nee, eigen spullen | Ja, hun laptop etc. |
| Kun je je laten vervangen door iemand anders? | Ja, in contract | Nee, persoonlijk |
| Loop je ondernemersrisico? | Ja, investeer, werf klanten | Nee, alleen factureren |
Resultaat: Als je 3+ vragen met "Schijnzelfstandig" beantwoordt, loop je risico.
Wat Kun Je Doen om Risico te Verkleinen?
Als ZZP'er
- Diversifieer opdrachtgevers — Werk nooit >70% voor 1 opdrachtgever
- Werk niet te lang voor dezelfde opdrachtgever — Max 2-3 jaar, dan afbouwen
- Gebruik eigen materiaal — Eigen laptop, software, telefoon
- Contracten op orde — Modelovereenkomst Belastingdienst gebruiken
- Werkplek variëren — Niet alleen op kantoor opdrachtgever
- Factuureer resultaatgericht — Niet alleen "uren × tarief"
- Investeer in je bedrijf — Marketing, opleidingen, verzekeringen
Als Opdrachtgever
- Beoordeel elke ZZP-relatie kritisch — Voldoet deze aan de criteria?
- Gebruik modelovereenkomsten — Goedgekeurd door Belastingdienst
- Beperk lange relaties — Projectmatig, niet doorlopend
- Overweeg payrolling of detachering — Als alternatief
- Documenteer alles — Afspraken, wijze van werken, resultaten
Modelovereenkomsten
De Belastingdienst heeft modelovereenkomsten gepubliceerd. Als je deze correct gebruikt én de praktijk komt overeen met de overeenkomst, is er minder risico.
| Type | Geschikt voor |
|---|---|
| Geen werkgeversgezag | ZZP'er bepaalt zelf hoe werk gedaan wordt |
| Vrije vervanging | ZZP'er mag zich laten vervangen |
| Tussenkomst (bemiddeling) | Via intermediair/bureau |
Let op: Een modelovereenkomst alleen is niet genoeg. De feitelijke situatie moet overeenkomen!
Wat Als Je Wordt Gecontroleerd?
Verloop van een Controle
- Aankondiging — Belastingdienst kondigt boekenonderzoek aan
- Vragenlijst — Vragen over werkrelaties, contracten, facturen
- Praktijktoets — Hoe werkt de ZZP'er feitelijk?
- Conclusie — Wel/geen dienstbetrekking
- Eventuele correctie — Naheffing + eventueel boete
Tips bij Controle
- ✅ Schakel een fiscalist of accountant in
- ✅ Verzamel alle contracten, facturen, correspondentie
- ✅ Wees eerlijk over de feitelijke situatie
- ✅ Betwist de conclusie als je het oneens bent
Alternatieven voor ZZP
Als schijnzelfstandigheid een risico is, overweeg deze alternatieven:
| Alternatief | Voordelen | Nadelen |
|---|---|---|
| Payroll | Sociale zekerheid, geen risico | Minder netto, minder vrijheid |
| Detachering | Zekerheid, verzekerd | Minder vrijheid |
| Dienstverband (parttime) | Alle werknemersrechten | Minder flexibiliteit |
| BV oprichten | Andere rechtsvorm, soms minder risico | Kosten, administratie |
Veelgestelde Vragen
Kan ik als ZZP'er een boete krijgen?
De boetes zijn primair gericht op opdrachtgevers. Maar je kunt wel naheffingen inkomstenbelasting krijgen en je zelfstandigenaftrek verliezen.
Mijn opdrachtgever eist dat ik ZZP blijf
Dit is een rode vlag. Een opdrachtgever die risico's bij jou neerlegt terwijl jij feitelijk werknemer bent, handelt niet correct. Overweeg of deze relatie gezond is.
Wat als ik maar 1 opdrachtgever heb maar wel echt ondernemer ben?
Documenteer je ondernemerschap: marketing, website, acquisitie, investeringen, meerdere offertes (ook afgewezen). Eén opdrachtgever is risicovol, maar niet per definitie schijnzelfstandigheid.
Conclusie
Schijnzelfstandigheid is geen theoretisch risico meer — de Belastingdienst handhaaft actief vanaf 2025. Als ZZP'er is het cruciaal om je werkrelaties kritisch te bekijken en waar nodig aan te passen. Diversifieer, documenteer, en zorg dat de praktijk overeenkomt met het contract. Bij twijfel: schakel een specialist in.
Bronnen: Belastingdienst.nl, KVK.nl, ZZP Nederland