Samenwonen of trouwen — het is niet alleen een romantische keuze, maar ook een financiële en juridische. In Nederland zijn de verschillen groter dan je denkt. Dit is je complete gids voor 2026.
Snelle Vergelijking
| Aspect | Samenwonen | Trouwen / Geregistreerd partnerschap |
|---|---|---|
| Erfrecht | ❌ Niet automatisch | ✅ Automatisch |
| Fiscaal partnerschap | Onder voorwaarden | ✅ Automatisch |
| Pensioen partner | Vaak niet | ✅ Automatisch |
| Erfbelasting vrijstelling | €828.035 (met regeling) | €828.035 automatisch |
| Internationale erkenning | ❌ Niet | ✅ Ja (huwelijk) |
| Scheiding regelen | Privé | Via rechtbank |
Erfrecht: Het Grootste Verschil
Getrouwd / Geregistreerd Partnerschap
Bij overlijden erft de langstlevende partner automatisch alles. Kinderen krijgen hun deel pas na overlijden van de langstlevende (wettelijke verdeling).
Samenwonend
Je erft NIETS van je partner! Tenzij:
- Er een testament is opgesteld
- EN vaak een samenlevingscontract met wederzijdse zorgverplichting
💡 Praktijkvoorbeeld: Jan en Lisa wonen 10 jaar samen. Jan overlijdt. Zonder testament gaat alles naar Jans ouders of broers/zussen — Lisa staat met lege handen.
Erfbelasting Vrijstellingen 2026
| Relatie | Vrijstelling | Tarief erboven |
|---|---|---|
| Partner | €828.035 | 10% / 20% |
| Kind | €26.230 | 10% / 20% |
| Overige | €2.769 | 30% / 40% |
Samenwonende partner = partnervrijstelling?
Ja, MAAR alleen als je voldoet aan voorwaarden:
- Notarieel samenlevingscontract met wederzijdse zorgverplichting
- Beiden meerderjarig
- Min. 6 maanden op zelfde adres ingeschreven vóór overlijden
- OF: min. 5 jaar onafgebroken samengewoon (zonder contract)
Zonder dit betaal je tot 40% erfbelasting!
Fiscaal Partnerschap
Automatisch bij:
- ✅ Huwelijk
- ✅ Geregistreerd partnerschap
Bij samenwonen, als je voldoet aan:
- Notarieel samenlevingscontract, OF
- Samen een kind, OF
- Samen eigenaar van een woning waar je beiden woont
Voordelen fiscaal partnerschap:
- Verdelen van aftrekposten (hypotheekrente) voor laagste belasting
- Verdelen Box 3 vermogen
- Gezamenlijke aangifte inkomstenbelasting
Toeslagen
Bij samenwonen, trouwen of geregistreerd partnerschap word je toeslagpartner. Dit betekent:
- Jullie inkomens worden opgeteld
- Dit kan zorgtoeslag/huurtoeslag doen dalen of stoppen
- Vermogen van beiden telt mee
Let op: Dit geldt ook voor samenwonenden die aan de voorwaarden voldoen!
Pensioen
Nabestaandenpensioen
| Situatie | Recht op nabestaandenpensioen? |
|---|---|
| Getrouwd | ✅ Automatisch |
| Geregistreerd partnerschap | ✅ Automatisch |
| Samenwonend met contract | ⚠️ Vaak wel, maar check je pensioenfonds |
| Samenwonend zonder contract | ❌ Vaak niet |
Actie: Meld je partner aan bij je pensioenfonds!
AOW
Je AOW-uitkering is lager als je samenwoont of getrouwd bent:
| Situatie | AOW-percentage |
|---|---|
| Alleenstaand | 70% minimumloon |
| Met partner (getrouwd of samenwonend) | 50% minimumloon per persoon |
Wat Moet Je Regelen bij Samenwonen?
Wil je dezelfde bescherming als gehuwden? Regel dit:
- Notarieel samenlevingscontract — met wederzijdse zorgverplichting (~€300-500)
- Testament — om elkaar tot erfgenaam te maken (~€300-600 per persoon)
- Pensioenaanmelding — meld partner aan bij je pensioenfonds
- Verzekeringen — overlijdensrisicoverzekering overwegen
Wanneer Kiezen voor Trouwen?
- ✅ Je wilt automatische bescherming zonder papierwerk
- ✅ Je gaat naar het buitenland (huwelijk = internationale erkenning)
- ✅ Je wilt nabestaandenpensioen zonder gedoe
- ✅ Je vindt de ceremonie belangrijk
Wanneer Kiezen voor Samenwonen?
- ✅ Je wilt geen officiële scheiding bij uit elkaar gaan
- ✅ Je hebt al goede eigen regelingen
- ✅ Je hebt bewust geen behoefte aan wettelijke structuur
- ✅ Toeslagen zijn belangrijk (maar pas op: toeslagpartnerschap geldt vaak ook)
Geregistreerd Partnerschap: Het Alternatief
Een geregistreerd partnerschap geeft vrijwel dezelfde rechten als een huwelijk, maar:
- Geen ceremonie verplicht
- Omzetten naar huwelijk is eenvoudig
- Niet in alle landen erkend
Conclusie
Samenwonen en trouwen hebben grote financiële en juridische verschillen. Bij samenwonen moet je zelf veel regelen om dezelfde bescherming te krijgen. Regel minimaal een samenlevingscontract en testament als je ongehuwd samenwoont!
Bronnen: Belastingdienst.nl, Rijksoverheid.nl, Notaris.nl